Verslag van een gruttograaf
Elk voorjaar weer die spanning. Gelukkig niet de vraag óf ze komen, maar wannéér ze komen. Dit jaar verschenen de eerste grutto’s op 26 februari in Gruttoland aan de Slachte. Eerst nog voorzichtig met enkele exemplaren, daarna een tiental en al gauw verbleven er 100 tot 200 exemplaren aan de grote plas. Dat willen we met eigen ogen zien.
Foto Hans Peeters
In het holst van de nacht – althans voor mijn gevoel – vertrekken we vanuit het midden van het land richting Wommels. Het voor die dag geformeerde en zichzelf benoemde gelegenheidstrio ‘de grutto(foto)grafen’ stuitert van enthousiasme. Het is nog donker als we twee uur later bij boer Murk het erf oprijden. In alle stilte sluipen we naar fotohut de ‘Skries’, voor de niet-Friezen onder ons de ‘Grutto’. We zien nog niks, maar horen de jodelende roep van meerdere wulpen en zowaar klinkt het grwieto grwieto van onze nationale vogel. We kunnen ons geluk nu al niet meer op.
Vroeg in de ochtend / foto’s Hans Peeters
Wakker worden
We kijken voorzichtig door de kijkopening van de hut en zien ze staan. Dicht op elkaar met de poten in het water. De vogels zijn druk met elkaar in gesprek. Na hun lange reis vanuit Afrika en Spanje/Portugal hebben ze elkaar heel wat te vertellen. Ook hier geldt: wie verre reizen doet… enzovoorts. Als om 07.14 uur de zon opkomt, kleuren de hemel en het water roze. We zijn getuigen van een waanzinnig schouwspel. Zo’n 200 grutto’s ontwaken op een fraaie en windstille voorjaarsochtend. Grutto’s die badderen, druk in de modder peuren, hun magen vullen en vogels die het gewoon nog te vroeg vinden en verder dutten.
Foto’s Arnold van Kreveld
Zinderende hormonen
De uren daarna zijn de grutto’s druk in de weer. Ze willen vooral rusten na hun lange reis maar moeten ook hun magen vullen om weer op gewicht te komen. De komende weken zullen veel energie gaan kosten. Je merkt het aan ze. De spanning voor het komende broedseizoen hangt in de lucht. Hun hormonen zinderen. Soms vliegt de gehele groep op, zonder dat wij een aanwijsbare reden kunnen ontdekken. Ze strijken in een lange rij neer op de dijk en speuren met lange nekken de omgeving af. Even later gaan ze allemaal weer de lucht in en na een vliegshow landen ze weer in de plas. Dit herhaalt zich enkele malen gedurende de ochtend. Rond het middaguur zijn de meeste grutto’s vertrokken en blijft slechts een handjevol achter.
Foto’s Wouter Middeljans
Een leven vol grutto’s
Wat doet de grutto met een mens? Voor boer Murk is de grutto of de skries niet weg te denken aan de Slachte. Vanaf zijn geboorte maken grutto’s deel uit van zijn leven en als het aan hem ligt, zal dat ook altijd zo blijven. In 2022 zei hij er het volgende over: “Voor mij is de grutto altijd een hele gewone vogel geweest. Als jochie van vijf ging ik met mijn vader het veld in om nesten te zoeken van kieviten, grutto’s en kemphanen. Een normale zaak in die tijd. Ik kreeg de liefde voor de vogels met de paplepel ingegeven en wist – zo klein ik was – de verschillende eieren van elkaar te onderscheiden. Van alle vogels vond ik de grutto meteen de allermooiste. Misschien omdat ze minder schuw waren en je er dichterbij kon komen.”
Foto’s Hans Peeters
Moddervogel
De wetenschappelijke naam voor de grutto is Limosa limosa, wat letterlijk vertaald ‘moddervogel’ betekent. Dat is precies waar grutto’s van houden. Modder. Waar ze met hun lange snavel gemakkelijk in kunnen prikken om larven en wormen te zoeken.
Murk: “Een grutto kan aan het gras zien of hij met snelgroeiend raaigras te maken heeft. Daar blijft hij ver van weg. Hij verkiest het langzamer groeiende gras met kruiden. Slaagt het broedsel, dan is de kans groot dat hij volgend jaar naar die plaats terugkeert.”
Links grutto 1GK05G / Arnold van Kreveld en Rechts grutto G2PGGP / Hans Peeters
Kleurringen
Tijdens onze fotosessie ontdekken we ook enkele grutto’s met kleurringen. Altijd een uitdaging om de ringcombinatie te fotograferen en de levensloop van de vogel te achterhalen. Ook ditmaal lukt dat weer met hulp van Teade de Boer. Twee opmerkelijke vogels:
1GK05G werd geringd op 11 mei 2012 (een oudje dus) in de Workumerbinnenwaard-Zuid. Pas in 2016 wordt deze vogel eenmaal gezien in Gruttoland en vanaf 2022 elke jaar wel een keer.
G2PGGP in 2018 geringd in Gruttoland. In de winter van 2019 wordt deze vogel een aantal keren gezien in Porto Alba (Portugal). In de periode 2020 – 2023 waargenomen in Wommels; in 2024 wederom in Porta Alba en nu op nieuw terug in Gruttoland.
Wulpen: foto Li / Arnold van Kreveld; Mi en Re / Wouter Middeljans
Formatie wulpen
Voor ons gruttografen is de dag nog niet ten einde. We dompelen ons onder in het vroege voorjaar en zijn getuigen van de eerste parende scholeksters. Bij de kluten neemt zij de paarhouding aan, maar heeft hij er duidelijk nog geen zin in. Een viertal bergeenden strijdt fanatiek om een territorium en gaan elkaar met ferme vleugelslagen te lijf. Zowaar vliegt een ijsvogel tot tweemaal toe voorbij. Ook de eerste kemphanen zijn uit het zuiden gearriveerd. Duidelijk vermoeid en ze willen vooral heel veel rusten en slapen. Dan is de lucht vervuld met een formatie van brede vleugels en kromgebogen snavels. Een luchtvloot van 250 wulpen vliegt recht op ons af. De lucht gevuld met hun hemelse geluiden. Boven de plas draaien ze sierlijk een rondje en strijken dan verderop neer in het weiland. Wat een schouwspel!
Bergeend: foto Li / Arnold van Kreveld; Mi / Hans Peeters; Re / Wouter Middeljans
Wouter Middeljans compileerde een schitterend filmpje van het voorjaar in Gruttoland en plaatste dat op Youtube. Geniet vooral met ons mee en kijk op https://youtu.be/-Mpz5rP0dnA
Foto grutto / Hans Peeters
Gruttopaspoort
Wetenschappelijke naam: Limosa limosa
Friese naam: skries
Herkenning: grijsbruine steltloper met lange poten en lange rechte snavel; kleiner dan wulp; in broedseizoen oranjebruin, ♂ en ♀ gelijk, ♂in broedseizoen intenser van kleur
Lengte: 40 – 44 cm (incl. snavel 8 – 11 cm)
Spanwijdte: 70 – 82 cm
Geluid: in broedtijd luidruchtig; ook baltsvluchten; zang herhaald grwieto-grwieto-grwieto
Voedsel: zomers larven, wormen en slakjes; winter rijstkorrels; foerageert ook in dieper water; kuikens insecten als vliegen muggen
Gedrag: buiten broedtijd in groepen; tijdens broedseizoen ook kolonievorming; in baltstijd jaagt ♂achter ♀ aan
Leefgebied: vochtige kruidenrijke weilanden, plas-drasgebieden
Nest: ondiepe kuil, bekleed met droge grashalmen
Aantal eieren: 4; 1 legsel per jaar
Broedduur: 24 dagen
Vliegvlug: nestvlieders; kunnen na 25 – 30 dagen vliegen
Trek: overwinteren ten zuiden van Sahara in o.a. Senegal en Guinee-Bissau; onderweg tussenstops in Spanje en Portugal
Voorkomen: broedparen 25.000 – 27.000; 80% binnen Europese Unie broedt in Nederland
Gruttoland: broedvogel 63 tot 132 paren; een van de hoogste gruttodichtheden in de wereld!
Trend: in 1960 – 125.000 broedparen; sindsdien afname van 80%
Het bericht Verslag van een gruttograaf verscheen eerst op Agrarisch Natuurfonds Fryslân.